MİDSOMMAR’DA İNTİKAM

IMG_8893.JPG

Ari Aster’in son filmi Midsommar’a Temmuz’un son günü gidiyoruz.. Sanırım bu yüzden Midsommer’de anlatılan Christian ve Dani’nin hikayesini Temmuz ayına adını veren Dumuzi ve İnanna’nın aşk hikayesine benzetiyorum. Film, çokça övülmesine rağmen ruhumla sağlam bir temas kuramıyor ve yerini içinde kimi çentikli soruları olan bir hayal kırıklığına bırakıyor. Filmi izlememin üzerinden bir iki gün geçtikten sonra belki de Ari Aster’in yapmak istediği buydu diyorum; Filmi gibi çiğ bir aydınlıkta beliren kıymıklı sorularla seyircisini baş başa bırakmak.

Midsommar, kolaylıkla folklorik bir korku filmi kategorisine sokulmak istense de hikayesinin en büyük taşını ayrılık, ölüm, acı gibi temel insani meselelerinin üzerine koymuş. İkisi de henüz üniversite öğrencisi olan Psikoloji okuyan Dani ve antropoloji okuyan Christian’nın aşkları üzerinden ilerleyen film bu açıdan Dumuzi ve İnanna’nın acıklı öyküsüne paralellikler gösteriyor.

Sümer Mitolojisi’nin en önemli hikayelerinden olan Dumuzi ve İnanna’nın hikayesinde de tıpkı Christian ve Dani’nin hikayesinde olduğu gibi gevşek bir doku ve bir aldatma var. Dumuzi’nin İnanna’yı ilk yokluğunda aldatması gibi Christian da Dani’yi ilk fırsatta aldatacak ve böylece Dani’nin dönüşümü başlayacaktır.

IMG_8887.jpg

İnnanna ile Dumuzi evlendikten sonra, İnanna yer altı tanrıçası olan kız kardeşi Ereşkigal’i ziyaret için yedi kapı geçip yer altına inecek ve oranın kuralları gereği bir ölüye dönüşecektir. Yeniden yer yüzüne çıkması için tek şart yerine birini bulmasıdır. Bunun için yeryüzüne geri dönen İnanna, onun yokluğu için kederlenenenleri çuvallar içinde yas tutarken bulduğu halde kocası Dumuzi’yi kucağında başka bir kadınla bıraktığı tahtında otururken bulur. Hem tahtını ele geçirmiş hem de hiç fırsat kaybetmeden kendine yeni bir aşk bulmuştur.

O İnanna ki yerin ve göğün kraliçesi, Sümer’in neşesi, Ay Tanrısı Nanna’nın kızı, Yunanlıların Afrodit’i, Roma’nın Venüs’üdür. Toprakta binbir çiçek, dalda yemiş, gökyüzünde en parlak yıldızdır. Ama kadir kıymet bilmez çoban Dumizi onu daha ilk ayrılıklarında aldatmıştır.. Şüphesiz bu ihanetin bir bedeli olacak ve İnanna hiç düşünmeden Dumuzi’yi kendi yerine ölüme yollayacaktır.

Sümer mitolojisinin bu güzel hikayesi Dumuzi’nin uzun çabalar ve araya başka tanrıları sokması sebebiyle biraz esneyerek şiddetini yitirse de Dani ve Christian’nın aşk hikayesindeki gevşek doku filmin ilerleyen zamanlarında sert ve ölümcül bir ayrılığa dönüşecektir. Bir Mayıs Kraliçesi, göklerin parlak yıldızı İnanna’dan daha acımasız olabilecektir. Bu karar tamamen Ari Aster’in Christian’a biçtiği ceza olsa da Dani ve seyirci için de makul ve yerinde bir cezadır.

Bütün ailesini trajik bir şekilde kaybetmiş, ölümle ve onun karanlığı ile genç yaşında tanışmış Dani için erkek arkadaşı Christian hayattaki tek yakınıdır. Ancak Christian için Dani, sorunları ve yaşadığı trajedi sebebiyle bir tür yüktür. Neredeyse bu ilişkinin içinde iğreti bir şekilde durmaktadır.

İlk yarıdaki hikaye filmin ikinci yarısında bir arkadaşlarının daveti üzerine İsveç’in gözlerden uzak bir köyünde 90 yılda bir yapılan gizli ritüle katılmak için gittiklerinde amorf biçiminden kurtularak şekillenir.

Dani, Christian’ın bütün hayata karşı samimiyetsiz, yüzeysel bir ayak uydurma çabası içinde olduğunu sezer. Gündönümü şenliklerinin ilk günündeki intihar sahnesinde Dani tanık olduğu ölümlerin şiddetiyle perişan olurken, Christian, Dani’ye dönüp “ sadece ayak uydurmalıyız” der. Bu cümle Christian’ın hem ilişki hem de hayat içindeki yerini gösteren cümledir.

Dani’yle olan ilişkilerinde ve hayatın önüne çıkardıklalarına tavrı da“ sadece ayak uydurmaya” çalışmaktadır. Kısaca ölüme nasıl bakıyorsa hayata ve aşka da öyle bakıyordur. Dani’nin Christian için anlamı bu kadardır işte; tutkusuz, aşksız ve sığ.

IMG_E8894.JPG

Bu yüzden de Dumuzi’nin bir kopyasıdır adeta. Dani, tıpkı İnanna’nın yer altına indiği gibi Mayıs Kraliçesi seçilip ürünleri kutsamak için gittiğinde Christian soluğu genç bakirenin yanında alır.. Ne Dani, ailesinin kaybı için yas tutarken, ne şenliğin ilk günü ölümlere tanık olduklarında ne de kraliçelik sevincinde gerçek anlamda onun yanında değildir. Ve elbette bu yüzden tıpkı Dumuzi’nin başına gelen gibi ölüme gidecek bir kurban seçmesi gerektiğinde Dani’nin kararı Christian’ı göndermek olacaktır.

IMG_E8888.JPG

Midsommar’ın temel hikayesini bir kadının işlevsiz ilişkisinden kurtulup yeni hayatını ve filmin sonunda Dani’nin yüzündeki gülümsemeden okuduğumuz gibi yaşam sevincini bulması olarak kurmak mümkün. Ancak Ari Aster’in aşk/ayrılık/ölüm hikayesini yerleştirdiği antropolojik gizem atmosferi sebebiyle bu aşkla/ölümle temas tahmin ettiğimden daha zor ve daha zayıf oluyor. Dani’nin acısını ve hayal kırıklıklarını bütün o rengarenk çiçeklerin ve insanın gözünü alan aydınlığın içinde arayıp bulmam gerekiyor.

Bu yüzden Midsommer’ı son yılların en iyi korku filmlerinden biri olarak değil de bir ayrılık ve bir uyanış filmi olarak yorumluyorum. Fakat yine de bütün o boğucu ışık, yeşilin iç bayan tonları, beyaz giysili köylüler ve anlamını film boyunca öğrenemediğimiz gizemli runic işaretler kalabalığı Dani’nin acısına ve intikamının güzelliğine dokunmamızı zorlaştırıyor.

Yine de her şeye rağmen Dani’nin Christian’ı kurban olarak seçip mecazen onla olan tüm bağlarından kurtulduğu sahnedeki gülümsemesini Midsommer’ın hediyesi olarak kabul ediyorum. Sadece Mayıs Kraliçesi’nin en sonundaki gülümsemesi için bile o beyazlığa katlanılır.

IMG_8891.JPG

“O “ göklerin en parlak yıldızı, Roma’nın Venüs’ü, Babil’in İştar’ı, Sümer’in İnanna’sı ve Midsommer’in Mayıs Kraliçesi olarak hangi ürünün kutsanacağını ve kimin kurban olarak seçileceğini en iyi bilendir, en güzel gülümseyendir.

 

İnnanna ve Dumuzi hikayesi için bkz; “İnanna’nın Aşkı”, Muazzez İlmiye Çığ, Kaynak Yayınları.

 

Midsommer/ Ritüel 2019

Yönetmen: Ari Aster.

Oyuncular: Florence Pugh, Jack Reynor, Will Poulter, William J. Harper.

Görsel kaynakları; Pinterest


Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s